Pomoc społeczna wymaga znacznej kompetencji i odpowiedzialności pracowników socjalnych. Wprawdzie w systemie pomocy społecznej w praktyce stosuje się zasadę, że zainteresowany pomocą musi się po nią zgłosić, to jednak informacyjna i animacyjna rola pracownika socjalnego jest bardzo duża.

Z jednej strony on rozpoznaje lokalne i środowiskowe potrzeby, z drugiej udziela zainteresowanemu informacji o możliwych formach i wysokości świadczeń, a z trzeciej tworzy motywacje i warunki do wyjścia z trudnej sytuacji. Ta wielość funkcji sprawowanych przez pracowników socjalnych czyni ich zawód wyjątkowo wymagającym i odpowiedzialnym.

Na ich energii, etyce, umiejętności współdziałania i solidności spoczywa instytucja pomocy społecznej.

• pomocnika (organizuje pierwszy kontakt z pomocobiorcą, dokonuje wstępnego rozpoznania problemu),
• ratownika (analizuje i ocenia zjawiska rodzące zapotrzebowanie na świadczenia pomocy służb społecznych oraz kwalifikuje do uzyskania tych świadczeń),
• doradcy (udziela porad i pomocy w zakresie rozwiazywania spraw podopiecznych),
• informatora (udziela informacji dotyczących możliwości rozwiązania problemów),
• pośrednika (wspiera w uzyskiwaniu pomocy ze strony właściwych instytucji i organizacji),
• animatora (pobudza społeczną aktywność i inspiruje działania samopomocowe w celu zaspokajania niezbędnych potrzeb życiowych osób, rodzin i środowisk społecznych),
• reformatora (inicjuje nowe formy udzielania pomocy oraz inspiruje tworzenie instytucji i organizacji, które mogłyby świadczyć usługi niezbędne dla poprawy tej sytuacji),
• planisty (współuczestniczy w inspirowaniu, opracowywaniu, wdrażaniu i rozwijaniu programów w zakresie pomocy społecznej),
• badacza (ujawnia, analizujei interpretuje potrzeby i problemy społeczne),
• koordynatora (prowadzi działania ukierunkowane na koordynację i współpracę jednostki z instytucjami i organizacjami w celu realizacji zadań pomocy społecznej),
• mistrza (przekazuje własne doświadczenia zawodowe praktykantom i młodszym stażem kolegom),
• ucznia (stale pogłębia i rozszerza zakres swojej wiedzy.

• pracownik socjalny jest specjalistą od spraw ludzkich; pracownik socjalny wykonuje czynności zawodowe, które polegają na rozwiązywaniu problemów socjalnych lub realizacji troski o człowieka;
• pracownik socjalny pracuje w dziedzinie zaspokajania potrzeb jednostek, małych grup i społeczności;
• pracownik socjalny wykonuje swoje czynności za pomocą następujących metod pracy: metody prowadzenia indywidualnego przypadku; metody pracy z grupą, metody organizowania środowiska.